DE VALLENDE ZIEKTE De toeval Plotseling zie je het in je ooghoek terwijl je rustig op de bank naar het journaal zit te kijken. Je kan het niet geloven: Balou, je hond valt om, verkrampt, klappert met zijn kaken, zijn ogen draaien weg en hij begint te schuimbekken. Het enige wat op dat moment door je heengaat is de boodschap “hij gaat dood, zijn laatste uur is geslagen”. In paniek grijp je de telefoon om de spoedarts te bellen, maar voor je het nummer hebt kunnen intoetsen, komt Balou weer overeind. Een beetje verdwaasd, maar kwispelend komt hij tegen je aanschurken. Dit vreselijke moment blijkt in de meeste gevallen achteraf minder ernstig dan je in eerste instantie dacht. Het is een klassiek beeld van een epileptiforme aanval. De aanvallen van epilepsie, ook wel bekend als de vallende ziekte, zijn niet altijd zo typisch. Soms is het moeilijk om onderscheid te maken tussen epilepsie en bijvoorbeeld een flauwte of de symptomen die ontstaan bij een levershunt. Daarom is het belangrijk om te overleggen met de dierenarts. Hij of zij kan beoordelen of het nodig is om hem direct na te laten kijken. Als de toevallen vaker voorkomen, kan een video-opname van een toeval ook verheldering geven. Probeer een filmpje te maken als je daar de mogelijkheid toe hebt. Ook het bijhouden van een dagboek waarin je noteert op welke dagen toevallen voorkomen, hoe lang deze duren en andere bijzonderheden, kan voor een dierenarts erg nuttig zijn. Het geeft inzicht in invloeden van buitenaf die een aanval triggeren. Daarbij kan worden gedacht aan stress, angst, licht, voeding, loopsheid, ziekte of bijvoorbeeld een vaccinatie. Onweer in de kop De oorzaak van een toeval is een elektrische ontlading in de grote hersenen. Deze “kortsluitingen” kunnen ontstaan door, bijvoorbeeld, het gebruik van medicatie, vergiftigingen, virusziekten of de aanwezigheid van afvalstoffen in het lichaam. Maar ook bij aandoeningen van de hersenen zelf, zoals hersenvliesontsteking, littekenvorming, een waterhoofdje en - niet te onderschatten - de aanwezigheid van tumoren, kunnen toevallen ontstaan.  Echter, heel vaak wordt er geen oorzaak gevonden. Wanneer er geen oorzaak wordt gevonden van de toevallen, noemen we het de idiopathische vorm. Dit is ware, oftewel, primaire epilepsie. De eerste toeval bij primaire epilepsie wordt in de regel tussen de leeftijd van zes maanden en vijf jaar gezien. Tics of totaal Toevallen kunnen partieel, gegeneraliseerd, of atypisch voorkomen. Bij een gegeneraliseerde toeval is de hond altijd buiten bewustzijn. Verkrampingen vinden over het gehele lichaam plaats en zijn symmetrisch. Dit is de meest voorkomende vorm van toevallen bij de hond. Vaak zie je een aanval aankomen, de hond wordt aanhankelijker, onrustig of er verschijnt een rare blik in de ogen. Daarna valt de patiënt om en beginnen direct de verkrampingen. Hierbij kan ook urine- en ontlastingsverlies voorkomen en vaak zie je schuimbekken. Het bijten op de tong, zoals bij mensen bekend is, komt bij honden zelden voor. Deze fase duurt van enkele seconden tot uren. Het bewustzijn keert daarna terug, maar de hond weet niet goed waar hij is en loopt als een dronkeman. Bij mensen is het bekend dat het zicht verstoord is en dat er tijdelijk geheugenverlies plaatsvindt. Je kunt je voorstellen dat, wanneer deze klachten zich bij de hond voordoen, deze niet goed weet wat hij doet. Dat zou kunnen worden opgevat als agressief gedrag. Een “grand mal” is een andere benaming voor de gegeneraliseerde toeval. Clusters zijn gegeneraliseerde aanvallen die kort achter elkaar volgen. Hierbij zie je dat het bewustzijn tussendoor altijd volledig terugkomt. Clusteren komt vooral voor bij grote honden. Volgen er meerdere gegeneraliseerde aanvallen kort op elkaar zonder dat de hond weer duidelijk bij bewustzijn komt, dan is er sprake een levensbedreigende situatie die we status epilepticus noemen. Het ontstaan van oververhitting, verzuring van het bloed of zuurstoftekort zorgen voor het spoedeisende karakter. In dit geval moet dus met spoed een dierenarts geconsulteerd worden. Een partiële toeval komt bij de hond veel minder vaak voor. Hierbij wordt slechts een deel van de hersenen beroerd en blijft de verschijningsvorm beperkt tot bepaalde neurologische banen van het lichaam. Uiting kan zeer divers zijn, zoals het trekken met één poot, vliegenhappen, of zenuwtrekkingen in het gezicht. Atypische toevallen zijn de epileptieforme toevallen die niet onder partieel of gegeneraliseerd geschaard kunnen worden. Help! Wat te doen bij een aanval Zorg dat jijzelf rustig blijft. Een epileptische aanval is geen levensbedreigende situatie en zal, wanneer het niet om een status epilepticus of clustering gaat, geen gevolgen voor de gezondheid van de patiënt hebben. De omgeving moet veilig zijn. Haal scherpe dingen uit de omgeving en zorg dat hij niet ergens vanaf kan vallen. Steek niet je hand in de bek van de hond. Je voorkomt daarmee dat je gebeten wordt. Het risico op een tongbeet bij de hond is immers toch nihil! Hou kleine kinderen en andere huisdieren uit de omgeving. Met name in de fase waarbij het bewustzijn terugkomt, is de hond vaak in een verwarde toestand en kan hij onverwachte bewegingen maken, paniekerig zijn of agressief reageren. Als de aanvallen kort op elkaar volgen of als er sprake is van een status epilepticus, neem dan direct contact op met de dierenarts! Wanneer je rectioli (ampullen die je rectaal moet toedienen) met valium in huis hebt, kun je deze alvast zelf toedienen. Het bezoek aan de dierenarts Het onderzoek bij een hond die een epileptieforme toeval gehad heeft, begint met een uitgebreid klinisch onderzoek. Daarna worden er diverse parameters in het bloed bepaald. In sommige gevallen zal besproken worden of het zinvol is om een CT-scan te laten maken. Het onderzoek is er met name op gericht om te kijken of het gaat om een primaire of een secundaire epilepsie. Dit onderscheid kan namelijk de keuze voor de behandeling bepalen. Bij de mens wordt aan de hand van een EEG, een hersenfilmpje, soms de oorzaak opgespoord en hiermee kan ook de keuze voor de medicatie bepaald worden. Het maken van een EEG, een hersenfilmpje, is bij honden niet zinvol. Er zijn te veel technische problemen en de keuze voor medicatie zal aan de hand van de uitslag van een EEG niet anders worden. Pillendoos Tot veler verbazing wordt er lang niet altijd een behandeling met medicatie ingesteld. De keuze om wel of niet te behandelen wordt door veel factoren bepaald. In de eerste plaats of het om een primaire epilepsie (zonder oorzaak) of een secundaire epilepsie (met aanwijsbare oorzaak) gaat. Verder zijn de duur van de toevallen, de frequentie, de leefomstandigheden, ras en grootte van de hond bepalend voor het instellen van de medicatie. Als er een duidelijke oorzaak van de aanvallen aanwezig is, zal deze oorzaak behandeld of weggenomen moeten worden. Epilepsie waarbij geen oorzaak te vinden is, of waarbij de oorzaak niet behandeld kan worden, wordt in eerste instantie met Fenobarbital behandeld. Dit is een humaan medicijn. De dosering wordt ingesteld naar gewicht maar ook naar individuele opname en stofwisseling. De dosis kan nader bepaald worden door bloedwaarden te meten. Andere medicijnen die bij epilepsie gebruikt kunnen worden zijn Kaliumbromide, Epitard en Valium. Kaliumbromide wordt, indien nodig, aanvullend naast Fenobarbital gebruikt. Valium wordt ingezet bij een status epilepticus. Dit voorkomt geen nieuwe aanvallen, maar zorgt dat de spierspanning verdwijnt. Hierdoor wordt de ontstane situatie minder levensbedreigend. De dierenarts zal valium in een ader injecteren of eventueel in de spieren. Thuis kun je een status epilepticus ook couperen door een rectiool valium toe te dienen. Dit is een ampul die in de anus wordt ingebracht. Bij een status epilepticus kan de hond in een intensive care opgenomen worden. De hond wordt dan aan het infuus gelegd waarbij er een constante dosering narcosemiddelen wordt toegediend. Primidon is een middel dat vroeger wel gebruikt werd, maar inmiddels is het achterhaald om nog Primidon voor te schrijven. Bij inname wordt dit medicijn afgebroken waarbij Fenobarbital ontstaat. Dit is het werkzame deel van de pil. Daarnaast komt er een stofje vrij dat schadelijk kan zijn voor de lever. Daarom is het toedienen van Fenobarbital net zo effectief, maar veel veiliger. In de Verenigde Staten is er veel ervaring met het gebruik van humane medicijnen bij honden met epilepsie. Gebruik makend van de kennis en ervaring die reeds overzee is opgedaan, wordt er door Frans Smeur, dierenarts bij Dierenkliniek Kortenoord, reeds een aantal honden met succes met humane medicatie behandeld. Een stapje verder Epilepsie is een probleem waarbij je als eigenaar tot moeilijke keuzes gedwongen kunt worden. Daarom is de vraag naar alternatieve geneeswijzen groot. Helaas moeten we onderkennen dat het effect van behandeling met homeopathie bij honden met epilepsie minimaal is. Acupunctuur wordt bij mensen met epilepsie al veelvuldig toegepast. We verwachten dat acupunctuur ook bij honden een goede ondersteuning voor de behandeling zal zijn. Hier zijn echter geen wetenschappelijke bewijzen voor en in Nederland is er nog weinig ervaring mee. Rescue Remedie, van Bachbloesemtherapie, kan zonder nadelige gevolgen worden toegepast na de aanval om paniek of agressie te verminderen. Ook voeding kan invloed hebben op het voorkomen van epilepsie. Het gaat met name om conserveringsmiddelen en kleur- en smaakstoffen waar de hond negatief op kan reageren. Een hond met epilepsieklachten zou baat kunnen hebben bij verse voeding of voeding waarbij geen gebruik wordt gemaakt van chemische toevoegingen. Puppies Het is aangetoond dat primaire epilepsie een erfelijke basis heeft. Rassen waarbij verondersteld wordt dat epilepsie familiair voorkomt zijn o.a.: de Duitse Herder, Tervuerense Herder, Golden Retriever, Groenendaeler, Springer Spaniel, Drentse Patrijshond en de Sint Bernard. De laatste jaren zien we steeds vaker ook een ernstige familiaire vorm van epilepsie bij de Border Collie. Het wordt sterk afgeraden te fokken met honden die primaire epilepsie hebben. Het advies is om ook de ouders, broertjes en zusjes geen nageslacht meer te laten krijgen. Vooruitzichten De variatie binnen de vallende ziekte is zeer groot. Soms blijkt het niet eenvoudig om de juiste medicatie en de juiste doseringen te vinden voor de behandeling van epilepsie. Bij regelmatige voorvallen van clusteren of bij een status epilepticus kun je als eigenaar plotseling voor de keuze komen te staan om de hond te moeten laten inslapen. Er zijn echter gelukkig ook genoeg honden die, al dan niet met of zonder medicatie, vrolijk oud worden, ondanks dat ze af en toe “een keer vallen”. Dierenkliniek Kortenoord Frans Smeur Steven Schukking Robert Jassies Erica Kiemeneij Marèse van Haneghem Moss Tijssens