Gebitsproblemen bij de hond

Centenbakkies

Er komen veel soorten en maten koppies van honden voor. De vorm van de kop van een hond wordt onder andere bepaald door de lengte van de kaak. Deze kan variëren van heel kort tot heel lang. Bovendien zie je ook verschil in lengte tussen de onder- en de bovenkaak. De kaken kunnen precies op elkaar aansluiten, zoals bij een scharend gebit, maar de onderkaak kan langer zijn dan de bovenkaak en omgekeerd.  Daar gaan in de wereld heel wat verschillende termen voor rond.

Bij een centenbakkie kan je je wel een voorstelling maken, een hond met een onderkaak die ver naar voren steekt, waar de muntjes zo ingeworpen kunnen worden. Denk maar aan een Engelse Bulldog bijvoorbeeld. Bij woorden als snoekenbek, varkensbek, papegaaienmond en dergelijke wordt de voorstelling al wat lastiger. Om verwarring te voorkomen worden de termen ondervoorbeet en bovenvoorbeet gebruikt.Tachtig procent van de honden heeft een scharend gebit. 

Dat wil zeggen dat de bovenste snijtanden iets voor de onderste snijtanden vallen wanneer de hond zijn kaak gesloten heeft. Dit wordt algemeen beschouwd als een normale positie voor de kaken. Wanneer een beetrelatie, dus de stand van de gebitselementen ten opzichte van elkaar, beoordeeld wordt is het van belang om niet  alleen naar de snijtanden te kijken maar ook naar de premolaren (de valse kiezen). Als de bovenlip iets opgetild wordt, achter de hoektanden, dan zal opvallen dat de premolaren van de boven- en de onderkaak precies in en elkaar grijpen, als de tandjes van een uurwerk. Ze zijn alternerend geplaatst. Indien de kaken afwijken van de normale positie bij een hond met een scharend gebit dan kunnen de volgende afwijkingen bestaan:

• Een tanggebit: de snijtanden staan precies op elkaar.

• Een ondervoorbeet is de term voor een beetrelatie waarbij de onderkaak langer is dan de bovenkaak. Dit zien we bijvoorbeeld bij de Boxer of de Engelse Bulldog.

Teckel met extreme bovenvoorbeet *

Schaargebit

• Een bovenvoorbeet wil zeggen dat de bovenkaak langer is dan de onderkaak. Bij honden met een lange schedel, zoals bijvoorbeeld een Schotse Collie of een Dashond zal deze afwijking kunnen voorkomen.

• De term kruisgebit staat voor de stand van de tanden waarbij een gedeelte van de kaak een schaargebit vormt en het tegenoverliggende gedeelte een ondervoorbeet toont.

• Bij een scheve beet staan de kaken niet precies boven elkaar.

De rasstandaard voor de Schnauzers geeft het volgende aan met betrekking tot het gebit: “krachtige boven- en onderkaak. Het volledige schaargebit (42 elementen) is krachtig, goed sluitend en zuiver wit".

Een afwijkende positie kan leiden tot problemen bij keuring. Een tanggebit wordt bij de Schnauzer als fout aangemerkt. Een bovenvoorbeet, ondervoorbeet of kruisgebit kan leiden tot diskwalificatie. Afwijkende lengte van de boven of onderkaak kunnen genetisch achtergronden hebben. Bij de keuze van de reu en en teef is een juiste beoordeling van de beetrelatie en occlusie van de gebitselementen gewenst.

Vanuit diergeneeskundig oogpunt is een schaargebit gewenst. De kaken moeten goed aansluiten zodat een normale kauwfunctie mogelijk is. Gebitselementen die recht in lijn staan, scharend en op dusdanige wijze zijn geplaatst dat de premolaren en molaren van de bovenkaak buiten de premolaren en molaren van de onderkaak vallen, zijn gemakkelijker schoon te houden. Het gevolg is dat de tanden en kiezen langer behouden kunnen blijven.

Tandwisseling

Je eerste snijtand, hij wiebelt een beetje. Hoe harder je duwt, des te veder gaat ie op en neer. Maar hij zit nog net vast aan een klein draadje. Tot, eindelijk... hèhè, hij is eruit. Je voelt je trots en voldaan. ’s Avonds voor het slapen gaan leg je met zorg je tand onder je kussen en wat vind je de volgende dag... een kwartje!!

De periode waarin tanden wisselen kan voor kinderen wat hangerige dagen veroorzaken. Bij sommige honden zal je dat ook merken. Een enkele keer zie je dat de voedselopname of voedselverwerking lastiger is.

De eerste gebitselementen worden ontwikkeld als de foeten in de baarmoeder zitten. De kiem van de volwassen tanden is reeds aangelegd. Bij een normaal verlopende tandwisseling zal de volwassen tand de melktand verdrukken, daarbij wordt de wortel van de melktand volledig door het lichaam afgebroken en opgenomen. Op die manier heeft de melktand geen houvast meer en zal uit de kaak gedrukt worden. Bij de hond wisselen de snijtanden, de hoektanden en de premolaren. Hieronder volgt een overzicht van de doorbraak- en wisseltijdstippen.

Tijdens het wisselen kunnen zich een aantal problemen voordoen.

• Versnelde doorbraak. Dit komt niet zo vaak voor en levert in het algemeen ook niet zoveel problemen op.

• Vertraagde doorbraak. Er zijn tal van redenen te noemen waarom een vertraagde doorbraak ontstaat. Meestal is er geen duidelijke oorzaak aan te wijzen. Hierbij zou je kunnen denken aan voedingstekorten, infectieziekten, erfelijke factoren, ruitmtegebrek in de kaak, te vroeg verlies van de melkelementen, etc.

• Een vertraagde doorbraak wordt ook regelmatig bij Dwergschnauzers gezien. De positie van de tand kan afwijken en in de richting van de neus, wang of tong. Een tand die scheef staat, kan normaal functioneren, mits er geen weefselbeschadiging van het tandvlees ontstaat.

• Permanent achterwege blijven van een gebitselement. Hierbij kan ingrijpen door de dierenarts noodzakelijk zijn.

• Afwijkende doorbraakplaatsen: een kies die in het harde verhemelte doorbreekt in plaats van in de kaaklijn, of een snijtand die overdwars geplaatst is. 

Er mogen nooit twee dezelfde gebitselementen op hetzelfde tijdstip in dezelfde mond aanwezig zijn. Dit probleem van twee dezelfde elementen – een melkelement en een blijvend element – doet zich voor bij de alle gebitselementen maar vooral bij hoektanden wordt dit verschijnsel gezien. De melkhoektand is aanwezig naast de blijvende hoektand: er is een persisterende melkhoektand. Dit komt  regelmatig bij Dwergschnauzers voor. Als een melkhoektand nog in de kaak zit terwijl de volwassen hoektand al  doorgebroken is,

kan dit de latere positie van de volwassen hoektand negatief beïnvloeden.  Spelenderwijs kan er beweging in de melkhoektand verkregen worden, zoals je vroeger met je eigen tanden ook deed.

Wanneer dit niet spoedig resultaat heeft is het nodig de melktanden door de dierenarts te laten verwijderen, tenzij de positie van de volwassen tand niet in verdrukking komt.

Persisterende melktanden komen met name voor bij kleine hondenrassen. Soms frequent binnen familiale lijnen. Het is raadzaam om hier bij het fokken rekening mee te houden.

Persisterende melkhoektand bij een kat van 10 maanden

Met spoed naar de tandarts

Een ongelukje zit in een klein hoekje. Een vervelende val, een auto-ongeluk, een vechtpartij, maar ook simpel het spelen met bijvoorbeeld stenen kan leiden tot een verwondingen waarbij ook de tanden betrokken kunnen zijn.

Om een gebit goed te kunnen beoordelen is het handig om een hond van jongs af aan te leren dat er naar de tanden en kiezen gekeken wordt. Dit is meestal ook een standaard onderdeel van de puppiecursus. Niet alleen de hond leert dat het normaal is als je aan zijn of haar lippen komt. Ook de eigenaar leert goed te kijken naar het gebit en zal op die manier ook zelf eerder afwijkingen ontdekken.

Maar let goed op. Ook al is de hond volledig gewend aan een dergelijke bekinspectie wanneer er een ongeluk gebeurd is of vlak na een vechtpartij kan de hond volledig in paniek zijn. De kans dat een hond in zijn angst zal proberen te bijten is groot. Ook wanneer de hond onder normale omstandigheden volledig betrouwbaar is. Pas dus goed op uw eigen vingers!

Ernstige bloedingen

Wanneer er ernstige bloedingen ontstaan in de bek kunnen deze gestelpt worden door er een gaasje, wattenrol of tampon onder druk tegen aan te houden. Je kan ook proberen om een handdoek of theedoek opgerold in de bek aan te brengen en onder druk te houden. Na 10 minuten zal de ergste bloeding gestelpt zijn.

Tandfractuur

Een breuk in een gebitselement kan leiden tot verlies van de tand of kies. De hoektanden spelen hierin een belangrijke rol omdat ze gemakkelijker afbreken dan de andere gebitselementen en omdat we de hoektanden graag willen behouden. Hoektanden hebben namelijk een belangrijke functie bij onder andere de voedselopname, het behoud van de vorm van de kaak en het in de mondholte blijven van de tong. Wanneer de tand of kies afbreekt waarbij het wortelkanaal openblijft is het nodig om binnen 24 uur contact op te nemen met de dierenarts.

Deze kan beoordelen of directe behandeling noodzakelijk is. Een wortelkanaalbehandeling kan uitgesteld worden, maar voor het in leven houden van de tand moet snel actie ondernomen worden.

Het in leven houden van de tand is met name van belang bij jonge honden, in de leeftijd tot drie jaar, waarbij het wortelkanaal nog heel wijd is.

Wanneer de tand over de hele lengte gebroken is, of als de wortel erbij betrokken is, is het zelden mogelijk om de tand te behouden.

Afgebroken hoektand

Verlies van een tand of kies

Als een tand of kies helemaal verloren is, met wortel en al. Dan kan de dierenarts proberen om de tand of kies terug te plaatsen. Pak daarvoor de tand bij de kroon op, dus niet de wortel aanraken. De tand moet vochtig gehouden worden  in gepasteuriseerde melk of in fysiologisch zout. En dan zo snel mogelijk naar de dierenarts. (in alle paniek niet vergeten om eerst even te bellen natuurlijk).

Snoep verstandig eet een appel

Ha lekker, een appeltje. Natuurlijk mag een hond een stukje appel eten. Maar helaas, dat is echt onvoldoende om zijn gebit mee schoon te houden.

Als er problemen zijn met het gebit van een hond herken je die doordat de hond uit zijn bek stinkt, verminderde eetlust, gedrag, veranderde wijze van voedselopname, problemen met sluiten van bek of door overmatige speekselvloed.

Door voedselresten ontstaat er tandplak op de gebitselementen, deze tandplak wordt wanneer het niet binnen 24 uur verwijderd wordt, gemineraliseerd. Er ontstaat dan tandsteen. Op tandsteen blijft tandplak nog gemakkelijker zitten. Tandplak veroorzaakt ontsteking van het tandvlees en uiteindelijk zal het tandvlees terugtrekken waardoor de tandhals bloot komt te liggen en zelfs de wortel. Het gebitselement kan dan verloren gaan.

Deze problemen zijn we liever voor. Daarom is een goede gebitsverzorging belangrijk. De eerste stap is het verwijderen van tandplak. Een hond doet dat voor een gedeelte zelf doordat bij het hijgen de tong steeds langs de binnenkant van de kiezen gaat en door te kauwen.  In de natuur moeten roofdieren hun prooi zelf losscheuren. De scheurkiezen worden hierbij mooi gereinigd.

Het gaat dus met name om de mechanische reiniging. De cyclus van het ontstaan van tandplak moet onderbroken worden tussen tandplak en mineralisatie. Hiervoor zijn een aantal hulpmiddelen.

Tanden poetsen

Dit kan met behulp van een tandenborstel. Er zijn diverse hondentandenborstels voor verkrijgbaar, met een kleinere kop en een langere steel, waarmee je ook gemakkelijk de achterste kiezen kan bereiken. Er bestaan ook een soort plastic vingerhoedjes, die je over je vinger schuift, aan de top van je vinger bevindt zich een klein borsteltje. De vinger is daarmee  goed beschermd.

Ook een fijne kindertandenborstel of een gaasje dat je om je vinger windt voldoet om de mechanische reiniging mee te volbrengen.

Gebruik geen gewone tandpasta, die bevat fluoride wat schadelijk kan zijn voor de maag. Er is speciale honden-tandpasta verkrijgbaar die gewoon doorgeslikt kan worden. Hier is meestal een lekker smaakje aan toegevoegd zoals gevogelte of lever. Ook een kindertandpasta voldoet omdat die doorgeslikt mag worden. Het belangrijkste is dat er regelmaat in de verzorging van het gebit zit.

Hang bij wijze van spreke de tandenborstel naast de riem aan de kapstok. Je kan dan voor het uitlaten de tanden poetsen, de hond raakt er snel aan gewend en dat belooft meteen een mooie beloning. Een keer per dag poetsen is voldoende.

Omdat het bij oudere honden soms lastig is om te leren tanden poetsen adviseer ik altijd om op jonge leeftijd daar al mee te beginnen. Om het poetsen aan te leren kan je iets lekkers gebruiken om op de tandenborstel te doen, bijvoorbeeld leverpastei.

Met poetsen hou je het gebit mooi schoon en voorkom je veel ellende!

Speciale voeding

Er komen steeds meer merken voeding op de markt die claimen dat ze effect hebben op het schoonhouden van het gebit.

Een van de bekendste is de T/D van Hills. Deze is alleen via de dierenarts verkrijgbaar, maar heeft uitgebreid wetenschappelijk bewijs voor een goede werking.

Wat voor een voeding je ook kiest. Het zal alleen werken als de hond ook daadwerkelijk kauwt op de voeding en het niet zonder kauwen doorslikt.  Daarnaast zijn al deze soorten voeding alleen zinvol om te geven als er nog geen tandsteen aanwezig is. Ze werken namelijk preventief. De voeding kan zorgen dat het tandplak van de tanden verwijderd wordt en voorkomt zo het ontstaan van tandsteen.

Gebitssanering

Wanneer er al tandsteen aanwezig is zal tanden poetsen of speciale voeding onvoldoende effectief zijn. Het is dan nodig dat de dierenarts een gebitsbehandeling uitvoert. Daarbij wordt al het tandsteen verwijderd met speciaal instrumentarium. Het glazuur van de tanden wordt gepoleist om plakretentie te voorkomen. Indien nodig zullen er ook elementen getrokken worden. Meestal is het nodig om zo een gebitsbehandeling onder narcose uit te voeren. Als het gebit eenmaal helemaal schoon is kunt u thuis direct starten met poetsen en/of speciale voeding te geven om te voorkomen dat nieuw tandsteen ontstaat.

Succes met de verzorging van het gebit!

Moss Tijssens, Dierenkliniek Kortenoord Wageningen

www.kortenoord.com

*Uit het boek “Tandheelkunde bij gezelschapsdieren” van Andries van Foreest.